بارداری پرخطر، تشخیص و مراقبت های آن
اصطلاح “بارداری پرخطر” نشان می دهد که برای داشتن یک بارداری و زایمان سالم و موفق، مراقبت های بیشتری لازم است. اگر از یک بیماری مزمن رنج می برید یا عوامل و شرایط دیگری دارید که ممکن است شما را در رده پرخطر قرار دهد، اغلب این اتفاق می افتد. حتی ممکن است یک بارداری طبیعی شروع شود و شرایطی ایجاد شود که شما را در گروه پرخطر قرار دهد. صرف نظر از اینکه چه چیزی باعث پرخطر شدن بارداری شما می شود، این احتمال وجود دارد که مشکلاتی برای شما و/یا جنین در طول بارداری، فرآیند تولد یا حتی پس از زایمان باقی بماند. این مشکلات میتوانند برای مادر و نوزاد جزئی یا تهدید کننده زندگی باشند و نیاز به مراقبت و نظارت بیشتر از سوی پزشک شما دارند.
دلایل بارداری پرخطر
عوامل زیادی وجود دارند که می توانند بارداری را در معرض خطر قرار دهند. اگر در بارداری قبلی مشکلی داشتید یا زود زایمان کردید، بارداری بعدی شما ممکن است در رده پرخطر قرار گیرد.
البته، این بدان معنا نیست که شما لزوماً دوباره همان مشکلات را تجربه خواهید کرد، اما مشکلات قبلی در بارداری ممکن است باعث شود که پزشک بر سلامت شما و پیشرفت بارداری بیشتر نظارت کند. اگر فردی هستید که قبلاً شرایط سلامتی داشته اید که ممکن است بارداری شما را در معرض خطر قرار دهد، قبل از باردار شدن با پزشک خود صحبت کنید. پزشک می تواند به شما کمک کند تا روند بارداری را به شیوه ای سالم و ایمن هدایت کنید.
با این حال، به خاطر داشته باشید که شرایط زیادی وجود دارد که می تواند بر بارداری تأثیر بگذارد:
- اختلالات خونی مانند بیماری سلول داسی شکل
- بیماری مزمن کلیه مانند پره اکلامپسی
- افسردگی هم شامل اضطراب و هم افسردگی می شود
- فشار خون بالا (فشار خون بالا درمان نشده می تواند رشد کودک شما را به تاخیر بیاندازد و منجر به جدا شدن جفت شود)
HIV یا ایدز (اچ آی وی یا ایدز می تواند قبل از تولد به نوزاد منتقل شود)
- لوپوس
- سن مادر
- چاقی ( ممکن است زایمان سزارین در نتیجه چاقی یک ضرورت باشد)
- بیماری تیروئید (بیماری تیروئید ممکن است منجر به بچه دار شدن زودهنگام شود)
- دیابت نوع ۱ یا نوع ۲٫ دیابت نوع ۱ و ۲ می تواند منجر به ماکروزومی جنین شود: تولد یک نوزاد بزرگ.
محرک های محیطی بارداری پرخطر
به خاطر داشته باشید که عادات سبک زندگی ناسالم می تواند بر بارداری نیز تأثیر بگذارد. سیگار کشیدن، مصرف بیش از حد الکل و مصرف غیرقانونی مواد مخدر خطر ابتلا به مشکلات بارداری را افزایش می دهد. در واقع، نوشیدن الکل در دوران بارداری فرزند متولد نشده شما را در معرض خطرات بسیاری برای سلامتی قرار می دهد که برخی از آنها کشنده است. علاوه بر این، اگر سیگار می کشید، می توانید نوزادی با وزن کم به دنیا بیاورید. اگر با مشکل سبک زندگی ناسالم دست و پنجه نرم می کنید، با پزشک خود تماس بگیرید. برخی از مشکلات، حتی زمانی که یک زن سالم است، رخ می دهد. بسیاری از این موارد را نمی توان بدون توضیح پیش بینی کرد یا توسعه داد.
برخی شامل اما محدود به موارد زیر نیستند:
- نقائص هنگام تولد
- دیابت بارداری
- مشکلات رشد
- مضرب
- پره اکلامپسی
آیا مراقبت های دوران بارداری من با یک پرخطر متفاوت خواهد بود؟
بله، مراقبتهای دوران بارداری در بارداری پرخطر با بارداریهای عادی متفاوت است و نیاز به کنترلهای دقیقتر، مراجعههای بیشتر و مراقبتهای تخصصیتر دارد. در بارداری پرخطر، سلامت مادر، جنین یا هر دو ممکن است در معرض خطر باشد، بنابراین پزشک تلاش میکند با نظارت دقیق، از بروز عوارض جلوگیری کند یا آنها را زود تشخیص دهد.
در چنین شرایطی، ممکن است نیاز باشد:
- تعداد ویزیتهای دوران بارداری بیشتر از حد معمول باشد (مثلاً بهجای ماهی یکبار، هر دو هفته یا هر هفته)
- آزمایشها و سونوگرافیهای تخصصیتری مثل سونوگرافی داپلر، اکوی قلب جنین یا تستهای ژنتیک انجام شود
- پزشک برخی داروها، مکملهای خاص یا رژیم غذایی ویژه تجویز کند
- لازم باشد فعالیت بدنی محدود شود، یا حتی در برخی موارد استراحت مطلق توصیه شود
- احتمالاً زایمان زودرس، سزارین برنامهریزیشده یا بستریشدن در بارداری مطرح شود
اگر شرایطی مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری، بیماری قلبی، سابقه زایمان زودرس، دوقلویی، خونریزی، مشکلات جفت یا سابقهی بارداریهای ناموفق دارید، حتماً باید بارداریتان زیر نظر متخصص زنان و ترجیحاً یک پزشک با تجربه در بارداریهای پرخطر مدیریت شود.
آیا بارداری پرخطر بر زایمان تأثیر می گذارد؟
بله، مراقبتهای دوران بارداری در بارداری پرخطر با بارداریهای عادی متفاوت است و نیاز به کنترلهای دقیقتر، مراجعههای بیشتر و مراقبتهای تخصصیتر دارد. در بارداری پرخطر، سلامت مادر، جنین یا هر دو ممکن است در معرض خطر باشد، بنابراین پزشک تلاش میکند با نظارت دقیق، از بروز عوارض جلوگیری کند یا آنها را زود تشخیص دهد.
در چنین شرایطی، ممکن است نیاز باشد:
- تعداد ویزیتهای دوران بارداری بیشتر از حد معمول باشد (مثلاً بهجای ماهی یکبار، هر دو هفته یا هر هفته)
- آزمایشها و سونوگرافیهای تخصصیتری مثل سونوگرافی داپلر، اکوی قلب جنین یا تستهای ژنتیک انجام شود
- پزشک برخی داروها، مکملهای خاص یا رژیم غذایی ویژه تجویز کند
- لازم باشد فعالیت بدنی محدود شود، یا حتی در برخی موارد استراحت مطلق توصیه شود
- احتمالاً زایمان زودرس، سزارین برنامهریزیشده یا بستریشدن در بارداری مطرح شود
اگر شرایطی مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری، بیماری قلبی، سابقه زایمان زودرس، دوقلویی، خونریزی، مشکلات جفت یا سابقهی بارداریهای ناموفق دارید، حتماً باید بارداریتان زیر نظر متخصص زنان و ترجیحاً یک پزشک با تجربه در بارداریهای پرخطر مدیریت شود.
آیا کودک من خوب می شود؟
طبیعی است که یک بارداری پرخطر باعث نگرانی در مورد سلامت و تندرستی کودک شود. مراقبت های دوران بارداری خوب این امکان را فراهم می کند که حتی اگر بارداری پرخطر باشد، همچنان یک نوزاد سالم داشته باشید. راه های ارتباطی را با پزشک خود باز نگه دارید و در مورد نگرانی های خود و هر کاری که می توانید برای حفظ سلامت خود و کودکتان تا حد امکان انجام دهید با او صحبت کنید. این به این معنی است که در مورد داروهایی که ممکن است مصرف می کنید بحث کنید و به پزشک خود اجازه دهید داروهای شما را در صورتی که برای نوزاد بی خطر نیستند تغییر دهد.
توجه: مصرف هیچ دارویی را بدون مشورت با ارائه دهنده خود قطع نکنید.
اگر عوارض ناشی از برخی تداخلات دارویی یا یک مشکل سلامتی رخ دهد، نتایج میتواند زایمان زودرس باشد که میتواند منجر به مشکل در تنفس و تغذیه شود، بدون اینکه به تعداد زیادی از عوارض دیگر اشاره کنیم. اگر این اتفاق بیفتد، کودک ممکن است مجبور شود زمان بیشتری را در بیمارستان بگذراند تا وضعیت او تثبیت شود و خوب شود، علاوه بر این که نیاز به مراقبت و توجه بیشتری دارد. هنگامی که این اتفاق می افتد، نوزادان تازه متولد شده اغلب در بخش مراقبت های ویژه نوزادان (NICU) قرار می گیرند.
چگونه عوارض پرخطر بارداری را کاهش دهیم؟
برای کاهش عوارض بارداری پرخطر، مهمترین اصل، پیشگیری، آگاهی و مراقبت مستمر پزشکی است. اگرچه برخی عوامل پرخطر (مثل سن بالا، سابقه بیماری یا چندقلویی) قابل پیشگیری نیستند، اما با رعایت نکات زیر میتوان احتمال بروز عوارض جدی را بهطور قابل توجهی کاهش داد:
۱. پیگیری منظم و دقیق مراقبتهای بارداری
ویزیتهای منظم پزشکی به پزشک کمک میکند تا هرگونه مشکل احتمالی را بهموقع شناسایی و مدیریت کند. در بارداری پرخطر، این مراجعهها ممکن است هر دو هفته یا حتی هفتگی باشد.
۲. کنترل بیماریهای زمینهای
اگر دیابت، فشار خون، کمکاری تیروئید یا سایر بیماریهای مزمن دارید، باید این شرایط پیش از بارداری و در طول آن کنترل شود. پایش مداوم قند خون، فشار خون و سایر فاکتورها از عوارض جدی جلوگیری میکند.
۳. تغذیه متعادل و مصرف مکملهای ضروری
رژیم غذایی غنی از پروتئین، آهن، اسید فولیک، کلسیم و سایر ویتامینها به رشد سالم جنین کمک میکند. در بارداری پرخطر ممکن است پزشک مکملهای خاصی مانند آسپرین یا داروهای ضدانعقاد تجویز کند.
۴. اجتناب از استرس و فشارهای جسمی
کاهش اضطراب، استراحت کافی، خواب منظم و پرهیز از فعالیتهای فیزیکی سنگین نقش مهمی در پیشگیری از زایمان زودرس و عوارض قلبی یا فشار خون بالا دارد.
۵. ترک سیگار، الکل و مواد مخدر
مصرف هرگونه ماده آسیبرسان در بارداری پرخطر میتواند خطراتی مانند محدودیت رشد داخل رحمی، ناهنجاریهای جنینی و سقط را چند برابر کند.
۶. آگاهی از علائم هشداردهنده
آموزش به مادر درباره علائمی مانند کاهش حرکات جنین، خونریزی، درد شکم، تب، تورم ناگهانی یا تاری دید باعث میشود در صورت وقوع، بلافاصله به پزشک مراجعه کند.
۷. در صورت نیاز، استراحت یا بستری
در بعضی شرایط خاص مانند نارسایی دهانه رحم، خونریزی یا پرهاکلامپسی، پزشک ممکن است استراحت مطلق در منزل یا بستری در بیمارستان را تجویز کند. پایبندی کامل به این توصیهها برای سلامت مادر و جنین حیاتی است.
