از تشخیص تا درمان کیست آندومتریوز
کیست آندومتریوز یا آندومتریوما (Endometrioma) یکی از عوارض بیماری آندومتریوز است که معمولاً در تخمدانها تشکیل میشود. این کیست از بافتی به وجود میآید که شبیه به پوشش داخلی رحم (آندومتر) است، اما بهجای اینکه در داخل رحم باشد، در بیرون آن بهویژه روی تخمدانها رشد میکند. در طول هر سیکل قاعدگی، این بافت به تغییرات هورمونی پاسخ میدهد، خونریزی میکند و به مرور باعث تجمع مایع قهوهایرنگ (مشابه خون کهنه) در داخل کیست میشود. به همین دلیل، این نوع کیست را گاهی «کیست شکلاتی» نیز مینامند.
اندومتریوز چیست؟
آندومتریوز، که گاهی اوقات «اندو» نامیده می شود، یک مشکل شایع سلامتی در زنان است. نام آن از کلمه آندومتر گرفته شده است، بافتی که به طور معمول رحم یا رحم را می پوشاند. آندومتریوز زمانی اتفاق میافتد که بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم در خارج از رحم شما و در سایر نواحی بدن شما که به آن تعلق ندارد رشد کند.
اندومتریوز در چه مناطقی رشد می کند؟
اغلب، اندومتریوز در موارد زیر مشاهده می شود:
- تخمدان ها
- لوله های فالوپ
- بافت هایی که رحم را در جای خود نگه می دارند.
- سطح بیرونی رحم
سایر نقاط نیز ممکن است رشد کند که این مناطق شامل واژن، دهانه رحم، فرج، روده، مثانه یا راست روده است. به ندرت، اندومتریوز در سایر قسمت های بدن مانند ریه ها، مغز و پوست ظاهر می شود.
علائم اندومتریوز چیست؟
علائم اندومتریوز می تواند شامل موارد زیر باشد:
| علامت | توضیح |
|---|---|
| 🔹 درد شدید هنگام قاعدگی (دیسمنوره) | یکی از شایعترین نشانهها بهدلیل التهاب و چسبندگی بافتها |
| 🔹 درد هنگام رابطه جنسی (دیسپارونیا) | بهعلت قرارگیری بافت آندومتریوز در نزدیکی اندامهای لگنی |
| 🔹 ناباروری یا تأخیر در بارداری | بهدلیل آسیب به بافت تخمدان و اختلال در تخمکگذاری |
| 🔹 درد مزمن در ناحیه لگن یا پایین شکم | حتی در خارج از دوران قاعدگی |
| 🔹 قاعدگیهای شدید یا نامنظم | ممکن است با خونریزی طولانیتر همراه باشد |
- درد این شایع ترین علامت است. زنان مبتلا به اندومتریوز ممکن است انواع مختلفی از درد را داشته باشند. این شامل:
- دردهای قاعدگی بسیار دردناک. درد ممکن است با گذشت زمان بدتر شود.
- درد مزمن (طولانی مدت) در ناحیه کمر و لگن
- درد حین یا بعد از رابطه جنسی این معمولاً به عنوان یک درد “عمیق” توصیف می شود و با دردی که در ورودی واژن هنگام شروع دخول احساس می شود متفاوت است.
- درد روده
- حرکات دردناک روده یا درد هنگام ادرار کردن در دوره های قاعدگی. در موارد نادر، ممکن است خون در مدفوع یا ادرار خود نیز پیدا کنید.
- خونریزی یا لکه بینی بین دوره های قاعدگی. این می تواند ناشی از چیزی غیر از اندومتریوز باشد. اگر اغلب اتفاق می افتد، باید به پزشک مراجعه کنید.
- ناباروری یا عدم امکان باردار شدن. مشکلات معده (هضم). اینها شامل اسهال، یبوست، نفخ یا حالت تهوع، به ویژه در دوره های قاعدگی است.
اندومتریوز چه مشکلاتی را ایجاد می کند؟
رشد اندومتریوز خوش خیم (غیر سرطانی) است. اما گاهی می توانند مشکلاتی ایجاد کنند. آندومتریوز زمانی اتفاق میافتد که بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم یا رحم شما در خارج از رحم یا جایی که به آن تعلق ندارد رشد کند. رشد آندومتریوز ممکن است به همان روشی که پوشش داخلی رحم هر ماه – در طول دوره قاعدگی – متورم شود و خونریزی کند. این می تواند باعث تورم و درد شود زیرا بافت در ناحیه ای رشد می کند و خونریزی می کند که نمی تواند به راحتی از بدن خارج شود. رشد آنها ممکن است به گسترش خود ادامه دهند و مشکلاتی را ایجاد کنند، مانند:
- انسداد: لوله های فالوپ زمانی که ضایعات تخمدان شما را می پوشانند یا رشد می کنند. خون گیر افتاده در تخمدان ها می تواند کیست ایجاد کند.
- التهاب (تورم): ایجاد بافت اسکار و چسبندگی (نوعی بافتی که می تواند اندام های را به هم بچسباند). این بافت اسکار ممکن است باعث درد لگن شود و باردار شدن را سخت کند.
- مشکلات در روده و مثانه
چه کسانی به اندومتریوز مبتلا می شوند؟
آندومتریوز یکی از بیماریهای شایع در میان زنان سن باروری است که در آن، بافتی شبیه به لایه داخلی رحم (آندومتر) در خارج از رحم رشد میکند. این بافت میتواند در نواحی مانند تخمدان، لولههای فالوپ، مثانه یا حتی دیواره لگن دیده شود. علت دقیق آندومتریوز هنوز کاملاً مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، هورمونی و ایمنی نقش مهمی در بروز آن دارند. با این حال، برخی از زنان بیشتر از دیگران در معرض ابتلا هستند.
🔹 ۱. زنان در سنین باروری (۱۵ تا ۴۵ سال)
آندومتریوز معمولاً در دوران فعال باروری رخ میدهد، یعنی زمانی که سطح استروژن در بدن بالاست. بعد از یائسگی و کاهش هورمونهای جنسی، احتمال بروز یا پیشرفت بیماری کمتر میشود.
🔹 ۲. زنانی که سابقه خانوادگی آندومتریوز دارند
اگر مادر، خواهر یا خاله فردی به آندومتریوز مبتلا بودهاند، خطر بروز بیماری در او نیز بیشتر است. پژوهشها نشان میدهد ژنهای خاصی در انتقال این بیماری نقش دارند.
🔹 ۳. افرادی که پریودهای دردناک و طولانی دارند
قاعدگیهایی که بیش از ۷ روز طول میکشند یا همراه با درد شدید و ناتوانکننده هستند، میتوانند نشانهی فعالیت بیشازحد آندومتر یا احتمال وجود بافتهای آندومتریوزی باشند.
🔹 ۴. زنانی که بارداری نداشتهاند
مطالعات نشان دادهاند زنانی که هرگز باردار نشدهاند، بیشتر در معرض ابتلا به آندومتریوز هستند. بارداری باعث توقف موقت چرخه قاعدگی و کاهش سطح استروژن میشود که میتواند رشد آندومتریوز را مهار کند.
🔹 ۵. شروع قاعدگی در سن پایین
دخترانی که در سنین پایینتر (قبل از ۱۲ سالگی) پریود میشوند، سیکلهای قاعدگی بیشتری در طول عمرشان دارند، و همین میتواند احتمال ابتلا به آندومتریوز را افزایش دهد.
🔹 ۶. قاعدگیهای کوتاه با فواصل کم
اگر فاصله بین دو پریود کمتر از ۲۷ روز باشد، بدن فرصت کافی برای بازیابی ندارد و احتمال برگشت خون قاعدگی به لگن (retrograde menstruation) افزایش مییابد که یکی از فرضیههای بروز آندومتریوز است.
🔹 ۷. زنانی با نقص در سیستم ایمنی
در برخی از خانمها، سیستم ایمنی قادر به پاکسازی سلولهای آندومتر خارج از رحم نیست. این اختلال ایمنی باعث رشد و التهاب بافتهای آندومتریوزی میشود.
ارتباط کیست آندومتریوز با نازایی
کیست های آندومتریوز ممکن است باعث نازایی شوند ولی این بدین معنا نیست که هر فردی که کیست آندومتریوز دارد نمی تواند باردار شود ولی احتمال ناباروری در این افراد به دلیل وجود چسبندگی و کیست ها بیشتر است.
کیست آندومتریوز ممکن است اندازه های متفاوتی داشته باشند. اندازه آنها می تواند ۲ تا ۳ سانتی متر باشد و حتی بزرگتر تا ۱۰ سانتی متر. درون کیست آندومتریوز مایع شکلاتی رنگی جمع شده است که حالت کیستیک ایجاد می کند. به دلیل اینکه این کیست ها کمی چسبندگی هم به اطراف دارند معمولا دچار پیچ خوردگی نمی شوند یا کمتر پیچ می خورند ولی با همین وضعیت می توانند باعث اختلال در عملکرد لوله های رحمی یا انسداد آنها شوند همچنین می توانند باعث اختلال در تخمدان ها و سقط با احتمال بسیار پایین نیز شوند.
چه عاملی باعث آندومتریوز می شود؟
هیچ کس به طور قطع نمی داند که چه چیزی باعث این بیماری می شود. محققان در حال بررسی علل احتمالی هستند:
- مشکلات مربوط به جریان قاعدگی محتمل ترین علت آندومتریوز است. بخشی از بافتی که در طول دوره ریخته می شود، از طریق لوله فالوپ به نواحی دیگر بدن مانند لگن جریان می یابد.
- عوامل ژنتیکی از آنجایی که آندومتریوز در خانواده ها دیده می شود، ممکن است در ژن ها به ارث برسد.
- مشکلات سیستم ایمنی. یک سیستم ایمنی معیوب ممکن است نتواند بافت آندومتر را که خارج از رحم رشد می کند پیدا کند و از بین ببرد. اختلالات سیستم ایمنی و برخی سرطان ها در زنان مبتلا به اندومتریوز شایع تر است.
- هورمون ها به نظر می رسد هورمون استروژن باعث ایجاد آندومتریوز می شود. تحقیقات به دنبال این هستند که آیا اندومتریوز مشکلی در سیستم هورمونی بدن است یا خیر.
- عمل جراحی. در طی یک عمل جراحی در ناحیه شکم، مانند سزارین (سزارین) یا هیسترکتومی، بافت آندومتر ممکن است به اشتباه برداشته و جابجا شود. به عنوان مثال، بافت آندومتر در اسکارهای شکمی یافت شده است.
۱- آندومتریوز به دلیل پس زدن خون قاعدگی در لگن رخ می دهد و یکی از عواملی که فرد را مستعد می کند، خونریزی هایی است که بسیار حجیم و طولانی هستند و به طبع آن احتمال آندومتریوز نیز افزایش می یابد.
۲- گاهی اوقات به خصوص در خانم هایی که در سال های اولیه قاعدگی هستند، انسدادهایی در مسیر مجرای تناسلی وجود دارد که باعث می شود خون در واژن، رحم و لوله ها جمع شده و پس از آن توسط لوله ها پس زده شود و در لگن ریخته شود که موجب تشکیل کیست آندومتریوز در آن ناحیه می شود. رحم و واژن جمع می شود.
۳- یکی از شایع ترین علل آندومتریوز وجود اشکالات در پرده بکارت می باشد یعنی در پرده بکارت منافذ خروجی وجود ندارد که مادرزادی می باشد که مهمترین علامت آن این است که فرد هر ماه دردهای شدید قائدگی را دارد ولی هیچ خونی از آن خارج نمی شود. علائم این مشکل هم دردهای عادت ماهانه و عدم خروج خون می باشد. درمان این مشکل بسیار راحت است و با یک جراحی کوچک می توان منافذ خروج خون را بر روی پرده بکارت ایجاد نمود.
