آیا تنبلی تخمدان درمان می شود؟
اهمیت درمان تنبلی تخمدان در این است که هم روی قدرت باروری و هم روی سلامت کلی بدن تأثیر میگذارد. وقتی تنبلی تخمدان درمان نشود، تخمکگذاری نامنظم یا متوقف میشود، پریودها بههم میریزد و شانس بارداری طبیعی کاهش پیدا میکند. درمان بهموقع کمک میکند چرخه قاعدگی منظمتر شود، تخمکگذاری بهتر انجام شود و احتمال بارداری موفق بالاتر برود. علاوهبراین، با کنترل این مشکل میتوان از عوارضی مثل ضخیمشدن غیرطبیعی دیواره رحم و برخی مشکلات رحمی در آینده پیشگیری کرد.
از طرف دیگر، تنبلی تخمدان فقط یک مشکل «زنانه» محدود به رحم و تخمدان نیست؛ یک اختلال هورمونی و متابولیک است که میتواند روی وزن، قند خون، چربی خون، پوست و حتی روحیه تأثیر بگذارد. اگر درمان نشود، خطر دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، بیماریهای قلبی–عروقی، کبد چرب، جوشهای مقاوم صورت و موی زائد بیشتر میشود. درمان منظم، شامل اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز مصرف دارو، کمک میکند این خطرها کاهش پیدا کند، ظاهر پوست و مو بهتر شود و کیفیت زندگی و اعتمادبهنفس بالا برود.
باورهای غلط تنبلی تخمدان
علل تنبلی تخمدان
در داخل تخمدان ها کیسه های کوچکی وجود دارد که فولیکول نامیده می شود. آنها تخمک ها را در حین رشد و بلوغ نگه می دارند. دختران معمولاً با حدود ۲ میلیون “تخمک” به دنیا می آیند که به این فولیکول ها تبدیل می شوند که تا پایان یائسگی ادامه می یابد.
اگر نارسایی اولیه تخمدان دارید، فولیکول ها یا تمام می شوند (پزشک شما ممکن است این کاهش را نامیده باشد) یا به درستی کار نمی کند (که به آن اختلال عملکرد نیز میگویند). هنوز پزشکان مطمئن نیستند که چرا این اتفاق می افتد.
اگر مادر یا خواهر شما به این عارضه مبتلا باشند احتمال اینکه شما نیز دچار این وضعیت شوید بسیار است. موارد دیگری که ممکن است احتمال ابتلا به آن را افزایش دهد، عبارتند از:
- اختلالات خود ایمنی
- شیمی درمانی و پرتودرمانی
- اختلالات ژنتیکی و کروموزومی، از جمله سندرم X شکننده و سندرم ترنر
- عفونت های ویروسی
خانم هایی که مبتلا به تخمدان پلی کیستیک هستند داخل یک کیسه یا همان کیست، تخمکشان بزرگ می شود ولی آزاد نمی شود و در داخل تخمدان باقی می ماند و به این ترتیب در ماه های بعد هم تکرار می شود و به تدریج تخمدانی با سایز بزرگ تشکیل می شود زیرا پر از کیست های ریز ریز شده است یا ممکن است سایز تخمدان بزرگ هم نشود بلکه یک جدار بسیار ضخیمی از این کیست ها که به آن تخمدان صدفی می گوییم دور آن را گرفته است ولی در هر صورت تخمکی آزاد نمی شود. این افراد خانم های جوانی هستند که تخمک در تخمدان دارند ولی نابارور هستند و تخمک آزاد نمی شود. بنابراین می توان گفت تنبلی تخمدان یکی از علل ناباروری در زنان می باشد.
علائم تنبلی تخمدان
ممکن است ندانید که تخمدان های شما به طور طبیعی کار نمی کنند. برخی از زنان مبتلا به نارسایی زودرس تخمدان هنوز پریود می شوند و حتی ممکن است باردار نیز شوند. اما بسیاری از کسانی که این بیماری را دارند برای باردار شدن مشکل دارند. معمولاً این چیزی است که باعث مراجعه به متخصص زنان می شود. شایع ترین علائم نارسایی زودرس تخمدان، پریود نشدن است. پریودها ممکن است برای چندین سال شروع شوند و دوباره متوقف شوند. علائم دیگر می تواند مانند علائم یائسگی به نظر برسد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- گرگرفتگی
- عرق شبانه
- اضطراب، افسردگی یا نوسانات خلقی
- مشکلات تمرکز یا حافظه
- میل جنسی شما مثل قبل نیست
- اختلالات خواب
- خشکی واژن، که می تواند رابطه جنسی را ناراحت کننده کند.
- چاقی و افزایش وزن به دلیل عدم تعادل هورمون ها که در این صورت نسبت به رژیم و ورزش مقاوم هستند.
- رشد بیش از حد موهای زائد
- اختلالات تخمک گذاری یعنی سیکل های پریود نامنظم ( سیکل های زیر ۲۱ روز و بالای ۳۵ روز سیکل هایی هستند که در آنها تخمک گذاری صورت نمی گیرد)
تشخیص تنبلی تخمدان
اگر قاعدگی شما متوقف شده یا به ندرت رخ می دهد، پزشک آزمایش خون را برای بررسی سطح هورمون شما و رد بارداری، بیماری تیروئید و سایر بیماری ها انجام می دهد.
آزمایش های خونی که انجام می دهید، موارد زیر در خون اندازه گیری می شود:
- FSH (هورمون محرک فولیکول). غده هیپوفیز شما این هورمون را می سازد که به تخمدان ها می گوید هر ماه یک تخمک آزاد کنند.
- استرادیول یک نوع استروژن است که توسط تخمدان ها ساخته می شود.
- نتایج این آزمایش ها به پزشک کمک میکند تا بفهمد چه اتفاقی ممکن است برای تخمدان ها بیفتد.
اگر زیر ۴۰ سال سن دارید و یکی از موارد زیر را دارید، ممکن است پزشک نارسایی اولیه تخمدان را تشخیص دهد:
- سطوح بالای FSH (در محدوده یائسگی) در دو آزمایش مختلف که حداقل به فاصله ۱ ماه از هم انجام شده است.
- سطح پایین استرادیول، به این معنی که تخمدان های شما استروژن کافی تولید نمی کنند.
- بدون پریود یا پریودهای نامنظم (کمتر از هر ۳۵ روز) به مدت ۳ ماه متوالی
همچنین ممکن است پزشک انجام سونوگرافی ترانس واژینال را توصیه کند. این تست تصویربرداری تخمدان های شما را نشان می دهد. زنان مبتلا به نارسایی اولیه تخمدان معمولا دارای تخمدان های کوچکتر با فولیکول های کمی هستند.
اگر این وضعیت را دارید، ممکن است آزمایش های بیشتری برای بررسی علت انجام دهید.
تاثیر تنبلی تخمدان بر سلامتی
سطوح پایین استروژن می تواند بر توانایی یک زن برای باردار شدن تأثیر بگذارد. استروژن برای داشتن قلب و استخوان های سالم از جمله موارد دیگر ضروری است. اگر تخمدان ها شما به اندازه کافی از این هورمون تولید نکنند، ممکن است به سایر بیماری های سلامتی مانند:
- اضطراب و افسردگی
- بیماری چشم، از جمله خشکی چشم
- کلسترول بالا و بیماری قلبی
- کم کاری تیروئید (تیروئید کم کار)
- پوکی استخوان
دچار شوید. با پزشک خود در مورد راه هایی برای کاهش خطرات خود صحبت کنید. یک سبک زندگی سالم و دارو ممکن است به پیشگیری از برخی از این شرایط کمک کند.
درمان تنبلی تخمدان
اگرچه برای این عارضه هیچ درمان قطعی وجود ندارد، اما درمان هایی وجود دارد که می تواند علائم و عوارض احتمالی مربوط به سطوح پایین استروژن را کاهش دهد.
تغییر سبک زندگی و کاهش وزن
یکی از پایهایترین روشهای درمان تنبلی تخمدان، اصلاح سبک زندگی است. اضافهوزن و تغذیه نامناسب باعث تشدید اختلال هورمونی و نامنظم شدن پریود میشود. حتی کم کردن حدود ۵ تا ۱۰ درصد وزن میتواند کمک کند قاعدگی منظمتر شود، تخمکگذاری بهتر انجام شود و علائمی مثل جوش و چربی شکم کمتر شود. حذف یا کاهش شیرینیجات، نوشابه، فستفود، غذاهای سرخکرده و جایگزین کردن آنها با سبزیجات، پروتئین کافی، غلات کامل و فعالیت بدنی منظم مثل پیادهروی تند یا ورزش روزانه، در درمان تنبلی تخمدان نقش مهمی دارد.
داروهای تنظیم هورمون و پریود
برای منظمکردن پریود و کاهش علائمی مثل جوش و موی زائد، معمولاً از داروهای هورمونی استفاده میشود. قرصهای ترکیبی یا پروژسترون دورهای کمک میکنند سطح هورمونها متعادل شود، آندروژنهای اضافی (هورمونهای مردانه) کاهش پیدا کنند و از ضخیمشدن غیرطبیعی دیواره رحم جلوگیری شود. این داروها معمولاً برای خانمهایی که فعلاً قصد بارداری ندارند هم تجویز میشوند تا سیکل قاعدگیشان مرتب شود و عوارض طولانیمدت تنبلی تخمدان کنترل گردد. انتخاب نوع دارو و مدت مصرف حتماً باید زیر نظر پزشک باشد.
استفاده از متفورمین و داروهای ضد مقاومت به انسولین
در بسیاری از خانمهای مبتلا به تنبلی تخمدان، بدن نسبت به انسولین مقاوم است و همین موضوع باعث تشدید چاقی، قند مرزی و بینظمی تخمکگذاری میشود. دارویی مثل متفورمین کمک میکند بدن بهتر به انسولین پاسخ دهد، قند خون متعادلتر شود و در نتیجه احتمال منظم شدن تخمکگذاری و پریود بیشتر گردد. این دارو معمولاً برای افراد دچار اضافهوزن، قند مرزی یا دیابت مطرح میشود و اغلب همراه با رژیم غذایی و ورزش تجویز میشود، نه بهتنهایی.
داروهای تحریک تخمکگذاری برای بارداری
اگر هدف، بارداری باشد و تخمکگذاری خودبهخودی انجام نشود، پزشک از داروهای تحریک تخمکگذاری کمک میگیرد. قرصهایی مانند لتروزول یا کلومیفن باعث میشوند تخمدان در هر سیکل شانس بیشتری برای ساخت و آزاد کردن تخمک داشته باشد. مصرف این داروها در روزهای مشخصی از سیکل انجام میشود و معمولاً با سونوگرافی منظم همراه است تا رشد فولیکولها بررسی شود، زمان مناسب نزدیکی یا سایر روشهای کمکباروری مشخص گردد و از تحریک بیشازحد تخمدان و بارداری چندقلویی پیشگیری شود.
روشهای کمکباروری (IUI و IVF)
در مواردی که با دارو و اصلاح سبک زندگی بارداری رخ ندهد، یا سن بالا و مشکلات دیگری مثل کیفیت پایین اسپرم هم وجود داشته باشد، از روشهای کمکباروری استفاده میشود. در IUI، اسپرمهای آمادهشده و سالم در زمان تخمکگذاری داخل رحم تزریق میشوند تا شانس برخورد اسپرم و تخمک بیشتر شود. در IVF، بعد از تحریک تخمدان و برداشت تخمکها، لقاح در آزمایشگاه انجام میشود و سپس جنینهای تشکیلشده به داخل رحم منتقل میشوند. این روشها معمولاً در مراکز ناباروری و با برنامهریزی دقیق انجام میشوند.
جراحی لاپاراسکوپی (دریلینگ تخمدان)
در برخی موارد که تنبلی تخمدان به درمان دارویی پاسخ مناسبی نمیدهد، ممکن است جراح روش «دریلینگ تخمدان» را پیشنهاد کند. در این عمل که با لاپاراسکوپی انجام میشود، روی سطح تخمدان سوراخهای کوچکی ایجاد میکنند تا تولید هورمونهای مردانه کاهش پیدا کند و تخمکگذاری بهتر شود. از آنجا که این روش تهاجمی است و میتواند روی ذخیره تخمدان تأثیر بگذارد، معمولاً فقط در موارد خاص و بعد از امتحان کردن روشهای سادهتر استفاده میشود.
حمایت روحی و پیگیری طولانیمدت
تنبلی تخمدان یک مشکل کوتاهمدت نیست و ممکن است سالها همراه فرد باشد، بنابراین پیگیری منظم و حمایت روحی اهمیت زیادی دارد. خیلی از خانمها بهخاطر جوش، اضافهوزن، موی زائد یا سختی بارداری، دچار استرس و کاهش اعتمادبهنفس میشوند. مراجعه منظم به متخصص زنان، پیگیری آزمایشها، مشاوره با پزشک یا روانشناس و در صورت نیاز صحبت با افرادی که تجربه مشابه دارند، کمک میکند فرد هم از نظر جسمی و هم از نظر روحی روند درمان را بهتر تحمل کند و با انگیزه بیشتری ادامه دهد.
نتیجه گیری
در این مقاله ابتدا به تشریح بیماری تنبلی تخمدان پرداختیم. سپس درمان تنبلی تخمدان را از سه روش مختلف رژیم غذایی، ورزش و درمان دارویی مورد بررسی قرار دادیم.
